Jaka jest rola świadka w postępowaniu sądowym? Powołanie na świadka w sprawie sądowej to obowiązek wynikający z przepisów postępowania cywilnego lub karnego. Świadek nie jest stroną sporu, ale przekazuje sądowi informacje o faktach, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawy prawne znajdują się m.in. w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 266 i nast.) oraz Kodeksie postępowania karnego (art. 177 i nast.).
Wezwanie do sądu – co oznacza i jak się przygotować
Otrzymanie wezwania oznacza obowiązek stawienia się w sądzie w konkretnym miejscu i czasie. Warto dokładnie sprawdzić dane na wezwaniu, w tym sygnaturę sprawy i salę rozpraw. Należy też zaplanować dojazd z wyprzedzeniem, ponieważ spóźnienie może utrudnić przebieg rozprawy. W przypadku niemożności stawiennictwa trzeba jak najszybciej poinformować sąd i przedstawić usprawiedliwienie (np. zwolnienie lekarskie).
Dokument tożsamości – obowiązkowy element
Każdy świadek musi zabrać ze sobą ważny dokument tożsamości – najczęściej dowód osobisty lub paszport. Jest on potrzebny do potwierdzenia danych przed rozpoczęciem przesłuchania. Brak dokumentu może uniemożliwić przesłuchanie i spowodować konieczność wyznaczenia nowego terminu.
Obowiązek mówienia prawdy i konsekwencje
Świadek ma obowiązek składania zeznań zgodnych z prawdą. Złożenie fałszywych zeznań lub ich zatajenie jest przestępstwem z art. 233 Kodeksu karnego i grozi odpowiedzialnością karną, w tym karą pozbawienia wolności. Dlatego należy odpowiadać spokojnie, tylko w zakresie własnej wiedzy, bez domysłów. Zawsze można odpowiedzieć „nie wiem, nie mam takiej wiedzy”.
Prawo do odmowy zeznań i odpowiedzi
Prawo przewiduje sytuacje, w których świadek może odmówić składania zeznań – dotyczy to m.in. osób najbliższych dla stron postępowania. Można również odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeśli mogłoby ono narazić świadka lub jego bliskich na odpowiedzialność karną (art. 261 k.p.c., art. 183 k.p.k.)
Przebieg przesłuchania – jak to wygląda w praktyce
Na początku sąd sprawdza tożsamość świadka i poucza go o obowiązkach oraz odpowiedzialności karnej. Następnie świadek odpowiada na pytania sądu i każdej stron, ale odpowiedzi kieruje w stronę Sądu. Świadek odpowiada na pytania, ale nie dyskutuje ze stronami. Wypowiedzi powinny być rzeczowe i konkretne, jeśli czegoś się nie pamięta, należy to jasno powiedzieć, bez zgadywania.
Zwrot kosztów – co przysługuje świadkowi i kiedy złożyć wniosek
Świadek ma prawo do zwrotu kosztów podróży, utraconego zarobku lub dochodu oraz innych uzasadnionych wydatków związanych ze stawiennictwem (art. 277 k.p.c., art. 618a k.p.k.). Wniosek o zwrot kosztów należy złożyć najpóźniej w ciągu 3 dni od dnia przesłuchania – po tym terminie sąd może odmówić ich przyznania. W praktyce najlepiej zrobić to od razu po rozprawie w biurze podawczym lub podczas rozprawy do protokołu na sali sądowej.
Jak zachować się podczas rozprawy?
Świadek powinien zachować spokój, mówić jasno i odpowiadać wyłącznie na zadane pytania. Nie należy prowadzić własnych wywodów ani emocjonalnych ocen. Warto wyłączyć telefon i stosować się do poleceń sądu oraz protokolanta. Strój każdej osoby stawającej przed sądem powinien być schludny i formalny, aby zachować powagę urzędu.
Podsumowanie – najważniejsze zasady dla świadka
-
obowiązek stawienia się na wezwanie sądu
-
konieczność zabrania dowodu osobistego lub innego dokumentu tożsamości
-
obowiązek mówienia prawdy pod rygorem odpowiedzialności karnej
-
możliwość odmowy zeznań w określonych sytuacjach prawnych
-
prawo do zwrotu kosztów, z wnioskiem składanym najpóźniej w 3 dni
-
konieczność spokojnego i rzeczowego składania zeznań
-
obowiązek usprawiedliwienia nieobecności w razie przeszkód
Artykuł powstał we współpracy z kancelarią prawną Sachanbiński & Sachanbińska-Dobrzyńska s.c.: https://www.kancelariasc.com.pl
