Alimenty najczęściej kojarzą się z obowiązkiem rodziców wobec dzieci. Polskie prawo przewiduje jednak również sytuację odwrotną – w określonych okolicznościach rodzic może domagać się alimentów od swojego dorosłego dziecka. Sam wiek, niska emerytura czy pokrewieństwo nie są jednak wystarczającą podstawą do ich otrzymania.
Zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W przypadku rodzica występującego o alimenty od dorosłego dziecka podstawowym warunkiem jest pozostawanie w niedostatku. Znaczenie mają jednocześnie możliwości zarobkowe i majątkowe dziecka.
– W praktyce konieczne jest zatem spojrzenie na sytuację obu stron. Nawet uzasadnione potrzeby rodzica nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od rzeczywistych możliwości osoby, od której dochodzone są alimenty – wyjaśnia adwokat Iwona Mastalerz.
Spis treści:
Co oznacza niedostatek?
Niedostatek nie musi oznaczać całkowitego braku dochodów. Może dotyczyć również osoby pobierającej emeryturę lub rentę, jeżeli uzyskiwane środki nie wystarczają na zaspokojenie jej usprawiedliwionych potrzeb, takich jak żywność, mieszkanie, rachunki, leki, leczenie czy rehabilitacja.
Nie istnieje jedna wysokość dochodu, poniżej której automatycznie powstaje prawo do alimentów. Sytuacja rodzica oceniana jest indywidualnie, z uwzględnieniem m.in. wieku, stanu zdrowia i rzeczywistych kosztów utrzymania.
– W postępowaniu warto wykazać nie tylko wysokość emerytury czy renty, ale również ponoszone wydatki. Rachunki, koszty leczenia, zakupu leków czy rehabilitacji pozwalają przedstawić sądowi rzeczywistą sytuację rodzica – wskazuje Iwona Mastalerz.
Sytuacja dorosłego dziecka
Przy ustalaniu alimentów sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe dorosłego dziecka. Znaczenie ma nie tylko jego aktualne wynagrodzenie, ale również sytuacja majątkowa, własne usprawiedliwione potrzeby oraz obowiązki, w tym związane z utrzymaniem rodziny.
– Ocena możliwości zarobkowych nie zawsze ogranicza się do kwoty widniejącej na aktualnym zaświadczeniu o wynagrodzeniu. W sprawie mogą mieć znaczenie również rzeczywiste możliwości uzyskiwania dochodów przez osobę zobowiązaną – zaznacza adwokat Iwona Mastalerz.
Co, jeśli rodzic ma kilkoro dzieci?
Obowiązek alimentacyjny nie musi zostać rozłożony pomiędzy rodzeństwo po równo. Jeżeli sytuacja finansowa dzieci jest różna, różny może być także zakres ich obowiązku wobec rodzica. Jedno z nich może więc zostać zobowiązane do świadczenia w większym zakresie niż pozostałe.
– Nie stosuje się tutaj prostego podziału potrzeb rodzica przez liczbę dzieci. Każde z nich może znajdować się w zupełnie innej sytuacji zawodowej, rodzinnej i majątkowej – wyjaśnia Iwona Mastalerz.
Kiedy dziecko może odmówić alimentów?
Dorosłe dziecko może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie rodzica jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Znaczenie może mieć m.in. wcześniejsze stosowanie przemocy, rażące zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich czy niełożenie na utrzymanie dziecka. Dotyczyć to może również sytuacji, gdy rodzic prowadził destrukcyjny tryb życia związany np. z uzależnieniem i narażał dziecko na poważne szkody psychiczne lub fizyczne.
– Przepisy nie zawierają zamkniętej listy zachowań, które pozwalają uchylić się od obowiązku alimentacyjnego. Dlatego w takich sprawach szczególnego znaczenia nabierają konkretne okoliczności i historia relacji rodzinnych – podkreśla adwokat Iwona Mastalerz.
Sam wieloletni konflikt czy brak kontaktu nie oznacza więc automatycznie, że obowiązek alimentacyjny nie powstanie.
Jak dochodzić alimentów?
Jeżeli rodzic i dorosłe dziecko nie dojdą do porozumienia, alimentów można dochodzić przed sądem. Rodzic powinien wykazać swoje dochody, usprawiedliwione potrzeby i wydatki. W toku postępowania badana jest również sytuacja osoby, od której żądane jest świadczenie, a wysokość ewentualnych alimentów jest ustalana na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.
Artykuł przygotowany we współpracy z sądecką Kancelarią Adwokacką Adwokat Iwona Mastalerz.
ul. Ciećkiewicza 5 lok. 8, 33-300 Nowy Sącz
